Khi đọc tin tức kinh tế, chúng ta thường bắt gặp những câu như:
“GDP quý này tăng X%.”
“Tăng trưởng GDP vượt kỳ vọng.”
“GDP giảm tốc, nền kinh tế đang đối mặt với nhiều thách thức.”
Nhưng GDP thực sự là gì? GDP tăng có phải nền kinh tế đang khỏe lên? Và quan trọng hơn với nhà đầu tư: GDP tăng có đồng nghĩa với thị trường chứng khoán sẽ tăng?
Chúng ta sẽ tìm hiểu qua bài viết này:
{tocify} $title = {Mục lục bài viết}
GDP là gì?
GDP (Gross Domestic Product), tiếng Việt là Tổng sản phẩm trong nước, là giá trị của các sản phẩm vật chất và dịch vụ cuối cùng được tạo ra trong phạm vi lãnh thổ kinh tế của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một quý hoặc một năm.
Theo Cục Thống kê, GDP phản ánh kết quả sản xuất của các đơn vị thường trú trong lãnh thổ kinh tế của một quốc gia. Một nguyên tắc quan trọng là không tính trùng các sản phẩm hoặc dịch vụ trung gian đã được sử dụng để tạo ra sản phẩm cuối cùng.
Ví dụ đơn giản:
Một doanh nghiệp mua nguyên liệu trị giá 80 triệu đồng và tạo ra sản phẩm bán được 100 triệu đồng. Không thể nói doanh nghiệp đóng góp 100 triệu đồng vào GDP.
Phần giá trị tăng thêm là: 100 – 80 = 20 triệu đồng
Chính phần giá trị tăng thêm này mới phản ánh giá trị được tạo ra trong quá trình sản xuất.
Vì vậy, một cách hiểu đơn giản:
GDP không phải là tổng doanh thu của nền kinh tế. GDP phản ánh giá trị được tạo ra sau khi loại trừ giá trị đầu vào trung gian.
Đây là phương pháp quan trọng trong hệ thống tài khoản quốc gia của Việt Nam.
Ví dụ:
GDP được tính như thế nào?
GDP có thể được nhìn từ ba góc độ:
Góc độ sản xuất:
GDP được xác định từ tổng giá trị tăng thêm của các ngành kinh tế, cộng thuế sản phẩm và trừ trợ cấp sản phẩm.
Có thể hình dung:
GDP = Giá trị tăng thêm + Thuế sản phẩm – Trợ cấp sản phẩm
GDP = Giá trị tăng thêm + Thuế sản phẩm – Trợ cấp sản phẩm
Đây là phương pháp quan trọng trong hệ thống tài khoản quốc gia của Việt Nam.
Góc độ chi tiêu:
Một cách tiếp cận quen thuộc với nhà đầu tư là:
GDP = C + I + G + (X – M)
Trong đó:
C – Consumption: Tiêu dùng cuối cùng
I – Investment: Tích lũy/đầu tư tài sản
G – Government spending: Tiêu dùng cuối cùng của Nhà nước
X – M: Xuất khẩu ròng, tức xuất khẩu trừ nhập khẩu.
Cách tiếp cận này cho chúng ta biết nền kinh tế đang được thúc đẩy bởi yếu tố nào.
Ví dụ:
Nếu GDP tăng mạnh nhờ xuất khẩu, câu chuyện sẽ rất khác so với GDP tăng nhờ tiêu dùng trong nước hoặc đầu tư.
Góc độ thu nhập:
GDP cũng có thể được nhìn từ phía thu nhập tạo ra trong quá trình sản xuất, bao gồm thu nhập của người lao động, thuế sản xuất, khấu hao tài sản cố định và thặng dư sản xuất/thu nhập hỗn hợp.
GDP tăng có nghĩa là gì?
Khi GDP tăng, nhìn chung điều đó cho thấy hoạt động sản xuất trong nền kinh tế đang mở rộng.
Điều này có thể đi cùng với:
Sản lượng tăng
Nhu cầu hàng hóa và dịch vụ tăng
Hoạt động kinh doanh cải thiện
Doanh thu của nhiều doanh nghiệp tăng
Việc làm và thu nhập có thể được hỗ trợ
Nhưng cần tránh một suy luận quá đơn giản:
GDP tăng ≠ tất cả doanh nghiệp đều tăng trưởng.
Một số ngành có thể tăng rất mạnh trong khi ngành khác suy giảm.
Do đó, khi đọc GDP, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn một con số tăng trưởng tổng thể, mà cần xem động lực tăng trưởng đến từ đâu.
GDP giảm có phải kinh tế suy thoái?
Không nên kết luận chỉ dựa trên một con số GDP.
GDP có thể biến động theo quý do nhiều yếu tố như:
Xu hướng sản xuất
Xuất nhập khẩu
Đầu tư
Tiêu dùng
Tính mùa vụ
Các yếu tố đặc thù của từng ngành
Quan trọng hơn là phải nhìn xu hướng trong nhiều quý và kết hợp GDP với các dữ liệu khác như sản xuất công nghiệp, tiêu dùng, đầu tư, thương mại, tín dụng, PMI và thị trường lao động.
Nói cách khác:
Một điểm dữ liệu cho chúng ta biết trạng thái. Một chuỗi dữ liệu mới cho chúng ta biết xu hướng.
GDP danh nghĩa và GDP thực khác nhau như thế nào?
Đây là điểm rất quan trọng khi đọc số liệu GDP.
GDP danh nghĩa
GDP danh nghĩa được tính theo mức giá hiện hành.
Nếu giá hàng hóa tăng, GDP tính theo giá hiện hành cũng có thể tăng ngay cả khi sản lượng thực tế không tăng tương ứng.
GDP thực
GDP thực đã loại bỏ ảnh hưởng của thay đổi giá để phản ánh tốt hơn thay đổi về khối lượng/sản lượng thực tế.
World Bank cũng phân biệt GDP theo giá hiện hành và GDP theo giá cố định, trong đó chuỗi giá cố định đã được điều chỉnh để loại bỏ ảnh hưởng của thay đổi giá.
Vì vậy, khi nói:
“GDP tăng 7%”
nhà đầu tư cần biết con số đó đang nói về tăng trưởng GDP thực hay chỉ là thay đổi của GDP theo giá hiện hành.
GDP bình quân đầu người là gì?
GDP bình quân đầu người được tính bằng GDP chia cho dân số.
Chỉ tiêu này giúp chúng ta hình dung quy mô sản lượng kinh tế bình quân tính trên mỗi người.
Tuy nhiên:
GDP bình quân đầu người không phải là thu nhập bình quân của người dân. Và cũng không thể dùng nó một mình để kết luận về mức sống.
Cục Thống kê lưu ý rằng GDP/GRDP là chỉ tiêu đo lường kết quả và năng lực sản xuất của nền kinh tế, không phải thước đo trực tiếp và duy nhất về mức sống hay phúc lợi xã hội.
Vì sao nhà đầu tư chứng khoán cần quan tâm GDP?
GDP không phải là chỉ báo để nhà đầu tư nhìn vào rồi lập tức quyết định mua hay bán cổ phiếu.
Giá trị lớn hơn của GDP nằm ở việc nó giúp chúng ta hiểu bối cảnh kinh tế mà doanh nghiệp đang hoạt động.
Có thể hình dung chuỗi tác động:
GDP → Hoạt động kinh tế → Doanh thu doanh nghiệp → Lợi nhuận → Kỳ vọng thị trường
Khi nền kinh tế mở rộng, nhiều doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ nhu cầu tăng lên.
Nhưng mức độ hưởng lợi khác nhau giữa các ngành.
Ví dụ:
Tiêu dùng tăng → có thể hỗ trợ bán lẻ, hàng tiêu dùng, ngân hàng.
Đầu tư tăng → có thể hỗ trợ xây dựng, vật liệu, hạ tầng.
Xuất khẩu tăng → có thể hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất và logistics liên quan.
Vì vậy, GDP nên được sử dụng như một phần của bức tranh vĩ mô, thay vì một tín hiệu mua bán độc lập.
Nhà đầu tư nên đọc GDP như thế nào?
Thay vì chỉ nhìn một con số, hãy đặt ra 5 câu hỏi:
① GDP đang tăng hay giảm?
Đây là câu hỏi đầu tiên để xác định trạng thái chung của nền kinh tế.
② Tốc độ tăng trưởng đang tăng tốc hay giảm tốc?
GDP vẫn tăng nhưng tốc độ tăng đang giảm có thể là tín hiệu khác hoàn toàn so với GDP đang tăng tốc.
③ Động lực tăng trưởng đến từ đâu?
Tiêu dùng?
Đầu tư?
Xuất khẩu?
Hay một số ngành cụ thể?
④ Tăng trưởng có lan tỏa không?
Một nền kinh tế tăng trưởng nhờ một vài ngành sẽ khác với một nền kinh tế có sự cải thiện đồng đều ở nhiều khu vực.
⑤ Tăng trưởng có vượt kỳ vọng không?
Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với thị trường chứng khoán.
GDP và chu kỳ kinh tế
GDP là một trong những dữ liệu quan trọng để theo dõi chu kỳ kinh tế. Một cách đơn giản hóa, nền kinh tế thường trải qua các giai đoạn:
Phục hồi → Mở rộng → Tăng trưởng chậm lại → Suy giảm → Phục hồi
Nhưng thị trường chứng khoán thường không chờ đến khi GDP chính thức xác nhận một giai đoạn mới bắt đầu phản ứng. Thị trường thường phản ánh kỳ vọng về tương lai.
Đó là lý do tại sao:
Kinh tế có thể chưa phục hồi rõ ràng nhưng chứng khoán đã tăng.
Và ngược lại:
GDP vẫn đang tăng nhưng chứng khoán có thể bắt đầu giảm nếu nhà đầu tư kỳ vọng tăng trưởng sẽ chậm lại trong tương lai.
Đây là bước chuyển quan trọng từ việc đọc số liệu kinh tế sang đọc chu kỳ thị trường.
Những điều GDP không nói cho chúng ta biết
GDP rất quan trọng nhưng không phải thước đo toàn năng.
GDP tăng không nhất thiết có nghĩa:
- Thu nhập của mọi người đều tăng
- Mọi doanh nghiệp đều tăng trưởng
- Phân phối thu nhập trở nên công bằng hơn
- Môi trường được cải thiện
- Chất lượng cuộc sống chắc chắn tốt hơn
Cục Thống kê cũng nhấn mạnh rằng GDP/GRDP không phải là thước đo trực tiếp và duy nhất của mức sống hay phúc lợi xã hội. Vì vậy, GDP cần được kết hợp với nhiều chỉ tiêu khác để có một bức tranh đầy đủ hơn.
GDP và chứng khoán: Hãy nhớ 3 điều
Nếu chỉ nhớ 3 điều về GDP, hãy nhớ:
1. GDP đo kết quả sản xuất của nền kinh tế
Không phải tổng doanh thu và cũng không phải tổng tài sản của quốc gia.
2. Đừng chỉ nhìn GDP tăng hay giảm
Hãy nhìn: Tốc độ → Động lực → Xu hướng
3. Chứng khoán nhìn về phía trước
Thị trường không chỉ phản ánh nền kinh tế hiện tại mà còn phản ánh kỳ vọng về tương lai.
Khẩu quyết cho nhà đầu tư
GDP cho biết nền kinh tế đang lớn lên hay thu hẹp lại.Nhưng nhà đầu tư không chỉ hỏi GDP tăng bao nhiêu.Hãy hỏi: TĂNG NHỜ ĐÂU – TĂNG TỐC HAY GIẢM TỐC – VÀ CÓ VƯỢT KỲ VỌNG KHÔNG?
Đó mới là cách sử dụng GDP để đọc chu kỳ kinh tế và thị trường chứng khoán.
Nguồn tham khảo
- Cục Thống kê Việt Nam – Hiểu hơn về GDP, GRDP.
- Cục Thống kê Việt Nam – Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia: Tổng sản phẩm trong nước (GDP).
- World Bank – World Development Indicators: GDP.
